ثبت نوین ،ثبت آنی
... در سایهروشن ثبت نوین؛ از «ثبت آنی» چه میدانیم؟ در سالهای اخیر، روند رشد جمعیت، گسترش بیوقفه فعالیتهای اقتصادی، و زایش روزافزون معضلاتی چون تراکم شهری، ترافیک، فشارهای روانی، اتلاف منابع، و پیچیدگیهای اداری، قانونگذاران را به سمت نسخهای مدرن سوق داده است: الزام حاکمیت به برونسپاری خدمات و حرکت به سوی ارائه خدمات الکترونیک. برنامهنویسان توسعه در اسناد بالادستی کشور، خصوصاً در برنامه پنجم توسعه، این مسیر را برای تمامی نهادهای اجرایی ترسیم کردهاند، و سازمان ثبت اسناد و املاک کشور نیز از این قاعده مستثنا نیست. دفاتر اسناد رسمی، بهعنوان بازوی تخصصی و حاکمیتی ثبت اسناد، در سالهای گذشته گامهایی در این مسیر برداشتهاند. اصطلاحی که این روزها در ادبیات سازمانی طنینانداز شده، «ثبت نوین» است؛ مفهومی که در نگاه نخست به معنای گذار از سازوکارهای سنتی و کاغذی به فرآیندهای دیجیتال، با تکیه بر فناوری اطلاعات و هدف ارتقای نظم و امنیت قضایی، اقتصادی و اجتماعی است. از استعلام الکترونیک املاک و گواهی امضای دیجیتال گرفته تا حذف چرخه خرید اوراق، پرداخت الکترونیکی سهگانه (مالیات، حقالثبت، حقالتحریر) از طریق POS، ارسال خلاصه معاملات از طریق سامانه، و کنترل وضعیت بازداشتیها و ممنوعالمعاملهها؛ همهی اینها جزو جوانههای رشد یافتهی این درخت نوظهور بودهاند. اما در کنار این روند رو به بلوغ، مدتیست واژهای تازه به میان آمده که ذهن بسیاری از سردفتران و فعالان ثبتی را به خود مشغول ساخته: «ثبت آنی». ثبت آنی: گامی بلند یا جهشی مبهم؟ مفهوم ثبت آنی با وجود نامی آشنا، ابهامی عمیق در دل دارد. نه تعریف روشنی از آن در متون رسمی ارائه شده، نه زیرساختهای آن بهروشنی معرفی شدهاند، و نه برنامهزمانبندی اجرایی آن اعلام گردیده است. در حالی که برخی مراجعین دفاتر از کموکیف آن سوال میکنند، خود مجریان این پروژه – سردفتران – در ابهامی فراگیر بهسر میبرند. آیا ثبت آنی دنباله طبیعی و توسعهیافتهی ثبت نوین است؟ یا قرار است نهاد دفاتر اسناد رسمی بهعنوان رکن قانونی ثبت، به حاشیه رانده شود؟ آیا منظور از ثبت آنی، تحولی در سرعت ثبت است یا تغییر جایگاه و نقش سردفتر؟ اینها پرسشهایی است که در نبود شفافسازی کافی از سوی سازمان ثبت و کانون سردفتران، به گمانهزنی و اضطراب بدل شدهاند. همانطور که یکی از همکاران تیزبین، جناب آقای امینی (سردفتر ۲۷ قم) اشاره کردهاند، هنوز نمیدانیم منظور ثبت آنی است یا «سردفتری آنی»! اگر قرار باشد همانطور که از عنوانش برمیآید، ثبت آنی به معنای ثبتی باشد که در یک «چشم برهمزدن» و بدون تشریفات روشن انجام شود – آنهم با هدف پاسخگویی به دهها میلیون خدمت و استعلام سالانه – قطعاً نیازمند فرهنگسازی عمیق، تجهیز دفاتر، و توسعه زیرساختهای فناورانه در سراسر کشور هستیم؛ کاری که بدون شک هزینهبر خواهد بود. و اگر ثبت آنی تنها ادامه روند ثبت نوین است، باید شاهد تکمیل حلقههای پیشین، نه القای نگرانی و ابهام در ذهن مجریان باشیم. انتظارِ روشنگری، پیش از الزام در دنیای امروز که اعتماد عمومی، سرمایهای بیبدیل برای هر نظام اداری است، بیخبری سردفتران از فرآیندی که قرار است از فردا ستون اجرایی کارشان باشد، جای پرسش دارد. روشنگری شفاف، مسئولانه و بهموقع، حق طبیعی مجریان یک پروژه ملی است. آیندهی ثبت در ایران، بدون شک باید دیجیتال، دقیق، سریع و شفاف باشد؛ اما این مسیر باید با درایت، با مشارکت بدنه حرفهای دفاتر، و بر بستر مفاهمه و آموزش گام به گام پیش برود – نه با اجبار، نه با ابهام، نه با حذف. تایار، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، میلش به که باشد؟ چشمها به راه روشنگویی او و کانون سردفتران است....روشنگری کانون و سازمان ثبت یا همکارانی که دارای اطلاعات جدید در این زمینه باشند موجب امتنان و راهگشای ماست .